Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici danas obeležavaju praznik Silaska Svetog Duha na apostole, poznat kao Svete Trojice, Duhovi ili Pedesetnica, jedan od najznačajnijih hrišćanskih praznika. Praznik se slavi tri dana, a prvi dan uvek pada u nedelju, pedesetog dana nakon Vaskrsa.
Svete Trojice spadaju među najvažnije praznike u pravoslavlju, odmah posle Božića i Vaskrsa. Naziv Pedesetnica potiče od činjenice da se praznik obeležava pedeset dana nakon Vaskrsa, dok se naziv Sveta Trojica (Svete Trojice) odnosi na Sveto Trojstvo – Boga Oca, Sina i Svetog Duha.
Praznik obeležava silazak Svetog Duha na apostole, događaj opisan u Novom zavetu. Tada se, prema hrišćanskom učenju, ispunilo Hristovo obećanje učenicima da će primiti blagodat Svetog Duha i progovoriti mnogim jezicima koje do tada nisu znali. Apostoli su dobili snagu da propovedaju Jevanđelje različitim narodima širom sveta, čime je završeno osnivanje Hristove crkve i započeta njena misija među ljudima.
Jedan od najpoznatijih običaja vezanih za Duhove jeste unošenje zelenila u hramove i domove. Podovi u crkvama prekrivaju se travom, dok se zidovi ukrašavaju zelenim granama i cvećem. Vernici tokom bogosluženja pletu venčiće od trave kojom su posuti hramovi, a potom ih nose kući i ostavljaju pored ikona ili kandila. Mnogi veruju da osveštana trava i venčići tokom cele godine štite dom od nesreće, donose mir porodici, zdravlje i blagostanje.
Običaj ukrašavanja zelenilom potiče iz davnina. Jedno tumačenje vezuje ga za starozavetni jevrejski praznik Sedmica, jer je Sveti Duh sišao na apostole upravo tokom tog praznika. Zelenilo simbolizuje obnovu prirode, dok Sveti Duh simbolično obnavlja čovekovu dušu i celokupno biće. Drugo tumačenje podseća na vreme kada su Jevreji, posle izlaska iz ropstva, lutali sa Mojsijem kroz pustinju i živeli u kolibama od granja i lišća.
Posle svete liturgije služi se molitva Priziv Svetom Duhu, tokom koje vernici kleče i pletu vence od trave i cveća.
U narodu su vekovima sačuvani brojni običaji i verovanja vezani za ovaj praznik. Tokom sva tri dana praznovanja izbegavaju se teški fizički i kućni poslovi, a vreme se posvećuje molitvi, okupljanju porodice i odlasku u crkvu. Pošto je reč o velikom prazniku obeleženom crvenim slovom, vernici nastoje da dan provedu u miru, bez svađa i teških obaveza.
Pojedina narodna verovanja vezana su za zaštitu od zlih sila, pa se smatra da na Duhove ne treba spavati. U nekim krajevima Srbije sačuvano je verovanje da uoči Duhova, tačno u ponoć, treba izgovoriti tihu molitvu za zdravlje, sreću i napredak ukućana, zahvaliti se na svemu što postoji i zamisliti želju za naredni period.
U pojedinim krajevima Srbije na ovaj praznik održavaju se posebne povorke. Deset devojaka, svečano odevenih i okićenih, obilaze kuće, među njima su kralj, kraljica i barjaktar, dok ostale imaju ulogu dvorkinja. Držeći jatagane obavijene peškirima, igraju i pevaju pesme o ženidbi, udaji, prosidbi, srećnim susretima i radosti zbog dece.
Prema narodnom verovanju, period pre i posle Duhova smatra se vremenom pojačanih duhovnih energija. Običaj je da se posećuju manastiri, posebno među ljudima koji traže oprost grehova ili lek za bolest. Veruje se da osveštana vodica doneta iz manastira doprinosi harmoniji doma tokom naredne godine.
U istočnoj Srbiji, uoči, na dan i nakon Svete Trojice, Vlajne prema narodnim verovanjima imaju pojačanu vančulnu percepciju, proriču sudbinu, pripremaju vodicu za skidanje čini i prave biljne meleme za uspeh i blagostanje. U Homolju i Timočkoj krajini između dva utorka oko Trojica organizuju se tradicionalne povorke.
Svete Trojice se kao veliki praznik posebno slavi u Šumadiji, gde su nekada prolazile krstonoše. U povorci su bili i konjanici, kao i dečaci svečano obučeni u nova odela. Krstonoše su prolazile preko useva i njiva, dok su ih domaćini dočekivali mlekom, belim mrsom i drugom hranom.
Ovaj praznik kao gradsku slavu obeležavaju Kraljevo, Kruševac i Požarevac, kao i beogradske opštine Surčin, Čukarica i Lazarevac.
Na praznik Svete Trojice obeležavaju se i Dan policije i Dan Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, u znak sećanja na događaje iz 1862. godine, kada je srpska žandarmerija na Duhove odigrala značajnu ulogu u sukobima kod beogradske Čukur-česme i tokom narednih dana turskog bombardovanja Beograda.
