Tokom terenskih aktivnosti na mapiranju biodiverziteta Zaječara koje sprovodi udruženje „Eko Istok”, na području Malke Golaje, na tromeđi između sela Nikoličeva, Zvezdana i Gamzigrada, tokom meseca aprila otkrivena je retka i zaštićena biljna vrsta Androsace maxima L. – velika mužica.
Vrstu su tokom proleća 2026. godine pronašli biolozi dr Miloš Popović i Branko Jotić, tokom istraživanja flore i faune okoline Zaječara. Prema oceni stručnjaka uključenih u istraživanje, postoji mogućnost da se upravo na ovom području nalazi jedino preostalo stabilno stanište velike mužice u Srbiji.
„Androsace maxima je izuzetno retka i značajna vrsta, koja je zbog malog broja potvrđenih nalazišta uvrštena u buduće izdanje Crvene knjige flore Srbije, koja je trenutno u izradi. Zbog toga je njeno očuvanje od posebnog značaja”, rekao je Branko Jotić.
Reč je o jednogodišnjoj zeljastoj biljci iz familije jagorčevina (Primulaceae), koja je zaštićena u Srbiji i za koju se dugo smatralo da je gotovo nestala sa prostora naše zemlje. Još u vreme Josifa Pančića beleženo je njeno prisustvo u okolini Niša, Beograda i Novog Sada, međutim, novijim terenskim istraživanjima nije potvrđena na tim lokalitetima.
Posebnu važnost ovom otkriću daje činjenica da se lokalitet Malke Golaje nalazi na području obuhvaćenom novim planovima za širenje rudarsko-metalurškog kompleksa Čukaru Peki i budućeg ležišta Malka Golaja. Prema dokumentima o izradi strateške procene uticaja i prostornog plana posebne namene, planirani obuhvat uključuje delove teritorije Zaječara i Bora, uključujući Nikoličevo, deo Zvezdana i Metovnicu.
Iz „Eko Istoka” ističu da upravo ovakvi nalazi pokazuju zbog čega su terenska istraživanja i sistematsko mapiranje biodiverziteta važni pre donošenja odluka o velikim infrastrukturnim i rudarskim projektima.
„Područje istočne Srbije prepoznato je kao prostor izuzetne biološke vrednosti, ali veliki broj lokaliteta i dalje nije dovoljno istražen. Bez pouzdanih podataka o vrstama i njihovim staništima nije moguće govoriti o odgovornom planiranju prostora i adekvatnoj zaštiti prirode”, navode iz organizacije i ističu da upravo zato sprovode ovaj projekat mapiranja biodiverziteta Zaječara.
