Srpska pravoslavna crkva, kao i druge pravoslavne crkve koje se rukovode julijanskim kalendarom, obeležavaju večeras u ponoć početak Nove 2026. godine. Tim povodom, širom Srbije organizuju se dočeci i prigodni programi.
Pravoslavna nova godina, poznata i kao julijanska nova godina, u Beogradu će biti obeležena svečanim molebanom u Hramu Svetog Save, koji će biti služen pred ponoć. U naselju Beograd na vodi planiran je doček uz vatromet, nastup dronova, laserske efekte i muzički program.
Srpska Nova godina proslavlja se 14. januara po gregorijanskom kalendaru u Srbiji, Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini (Republici Srpskoj), Severnoj Makedoniji, kao i u pravoslavnim sredinama u Hrvatskoj. Prema julijanskom kalendaru, tog dana obeležava se 1. januar.
Julijanska nova godina slavi se i u Rusiji, Belorusiji, Ukrajini, Jermeniji, Moldaviji i Gruziji, a zanimljiva je činjenica da tradicija obeležavanja julijanske nove godine postoji i u nekim nemačkim kantonima u Švajcarskoj, ali i u nekim delovima galske zajednice u Škotskoj.
Istorijski kontekst i razvoj obeležavanja
Prema narodnim običajima, Srbi su se tradicionalno za Srpsku novu godinu okupljali, igrali narodne igre i zajednički proslavljali praznik. Tokom osmanske vladavine, proslavljanje i poštovanje srpskih tradicija bilo je zabranjivano.
U Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca gregorijanski kalendar zvanično je prihvaćen Zakonom o izjednačavanju starog i novog kalendara od 10. januara 1919. godine, objavljenim u prvom broju Službenih novina Kraljevstva SHS. Tim zakonom je propisano da 15. januara u celoj državi prestaje da važi „stari“, a počinje „novi“ kalendar.
Nakon Drugog svetskog rata, obeležavanje Pravoslavne nove godine dugo je bilo ocenjivano kao težak nacionalni ispad, da bi ponovo počelo javno da se slavi tek od devedesetih godina prošlog veka. Danas se Srpska nova godina dočekuje uz koncerte, vatromete i sve veći broj stranih turista, a i ove godine u više gradova najavljen je bogat muzički program.
Običaji za Srpsku novu godinu
Prema običajnom kalendaru, u noći dočeka se ne spava, a tradicionalno se služe vruća rakija, kuvano vino i krofne. U gradskim sredinama postojao je običaj da se u ponoć služi više krofni, od kojih je u jednoj bio sakriven zlatnik. Verovalo se da će onaj ko pronađe zlatnik imati uspešnu i srećnu godinu.
Julijanska nova godina u narodu se naziva i Srpska nova godina, ali i Mali Božić, jer se tog dana završavaju božićne svečanosti. Porodica se okuplja u domu, trpeza je bogata, a na njoj je neizostavna praznična pečenica.
Srpska pravoslavna crkva 14. januara, odnosno 1. januara po julijanskom kalendaru, obeležava spomen u čast Isusa Hrista i Svetog Vasilija, po kome je julijanska nova godina dobila naziv Vasilica. Toga dana vernici istovremeno proslavljaju tri praznika: slavu Sveti Vasilije Veliki, Obrezanje Gospodnje i narodni praznik Mali Božić.
U pojedinim krajevima na taj dan se spaljuju ostaci badnjaka, a kao što se za Božić mesi česnica, za Mali Božić se priprema poseban obredni hleb – „vasilica“. Postoji i verovanje da na ovaj dan u kuću treba uneti neku novu stvar, kupljenu tog dana, kako bi dom i ukućani tokom cele godine imali napretka.
