Nedaleko od Kladova, na samoj obali Dunava, u Karatašu ispod hidroelektrane „Đerdap I”, nalazi se tvrđava „Dijana” (Diana), jedno od najznačajnijih rimskih utvrđenja na području Srbije. Podignuta je kao baza za Dačke ratove i kontrolu plovidbe Dunavom, a danas predstavlja arheološko nalazište od izuzetnog značaja, pod zaštitom Republike Srbije.
Unutar lokaliteta i dalje se sprovode arheološka istraživanja. Tvrđava je izgrađena krajem 1. veka, u vreme cara Trajana, tokom priprema za osvajanje Dakije. Prvu obnovu doživela je u 3. veku, dok je početkom 4. veka dobila dva bedema koja su se spuštala do Dunava.
„Rimsko utvrđenje ’Dijana’ nastalo je još početkom 1. veka naše ere. Ne zna se sa sigurnošću da li je prvobitno bilo logor, ali u tom obliku postojalo je sve do kraja 1. veka, odnosno do Trajana. Taj drveni logor više puta je uništen u borbama sa Dačanima. Kada je car Trajan započeo pripreme za Dačke ratove, utvrđenje je obnovljeno. Podignute su kule od kamena, prepoznatljive po tome što su okrenute ka unutrašnjosti, a uglovi su zaobljeni. Po tim karakteristikama ’Dijana’ je slična pontesu koji se nalazio neposredno pored Trajanovog mosta. Samo utvrđenje postojalo je 600 godina i imalo je više građevinskih faza. U poznoj antici građene su spoljne kule potkovičastog oblika na južnoj strani, a korišćen je i nov materijal – kombinacija kamena i opeke”, ističe Siniša Lekić, kustos Arheološkog muzeja Đerdapa u Kladovu.
Goti su 378. godine delimično spalili utvrđenje, nakon čega je obnovljeno kao jedna od carskih tvrđava na Dunavu. Huni su 443. godine ponovo razrušili „Dijanu”. Novu obnovu doživela je početkom 6. veka u vreme cara Justinijana, tokom velikih vizantijskih utvrđivanja. Konačni pad tvrđave zabeležen je 596. godine tokom Slovensko-avarske provale. U 1. i 2. veku „Dijana” je imala podno grejanje, kanalizaciju i vojne barake, a zadržala je i kapiju prvobitnog kastruma.
„Nakon prvog pada limesa usled Gotsko-Hunskog upada, utvrđenje je bilo napušteno, ali je obnovljeno u vreme Justinijana. Unutrašnji plan bio je promenjen, dok su bedemi ostali isti. Za razliku od ostalih kvadratnih utvrđenja čestih na limesu, ’Dijana’ je imala severni aniks. Od severozapadne do severoistočne kule zidovi su se prelamali i spuštali ka reci, jer je tu bila luka i hram Jupitera Dolihena, istražen sedamdesetih godina. Pored barake, komande logora, magacina i toaleta, ovde su otkrivena dva značajna objekta – apsidalna građevina sa podnim grejanjem i misteriozna građevina sa vodenim kapacitetima, čija namena još nije pouzdano utvrđena”, dodaje Lekić.
Tvrđava ima osnovu zaobljenog pravougaonika sa kulama u temenima južne i severne strane. Posedovala je četiri kapije – severnu, južnu, istočnu i zapadnu – ojačane polukružnim kulama, osim severne okrenute ka Dunavu, koju su čuvale dve trostrane kvadratne kule. Bedemi su dodatno ojačani sa po dve kule na južnoj i severnoj, i po tri kule na istočnoj i zapadnoj strani. Kule na južnoj strani bile su masivnije, jer je sa kopna pretila najveća opasnost. Početkom 4. veka utvrđenje je prošireno sa dva bedema koja su se spuštala ka Dunavu, gde su otkriveni i ostaci grobnice.
„’Dijana’ ima četiri kapije, kao i svi rimski logori, orijentisane prema stranama sveta. Rimska utvrđenja su bila jednobrazna, zasnovana na jasnim graditeljskim principima. Zato na ulazu u klisuru kod Golupca stoji srednjovekovno utvrđenje uklopljeno u teren, dok je na izlasku ’Dijana’ – tipično rimsko utvrđenje podignuto na ravnoj površini”, naglašava Lekić.
Tokom istorije Rimljanima, ali i drugim narodima, posebno je bila interesantna obala Dunava. Zato su u Srbiji uglavnom pored ove reke izgrađena utvrđenja. Dunav je predstavljao granicu između Rimskog carstva i, kako su ga nazivali, „drugog sveta“, a kasnije i između Osmanskog carstva i Habzburške monarhije.
„Kada je reč o položaju rimskih utvrđenja, izuzev perioda kada je Dakija bila rimska provincija, ovo područje predstavljalo je granicu. Utvrđenja su čuvala granicu, koja je kasnije i dalje na Dunavu odvajala različite svetove – Tursku i Habzburšku monarhiju. Za Rimljane, to je bila granica između carstva i onoga što su nazivali Varvarikum – teritorija bez rimske vlasti”, ističe Lekić.
Za vreme arheoloških istraživanja lokaliteta, pored ostataka utvrđenja, otkriveni su i ostaci nekoliko zgrada u njegovoj unutrašnjosti. Turisti su impresionirani ovom tvrđavom, jer se „Dijana” pominje uglavnom na internetu ili u literaturi, tako da je pravo otkriće za posetioce koji dođu u Kladovo.
„Turisti su obično iznenađeni ’Dijanom’, jer nije dobro označena putokazima. Ovde dolaze ili slučajno ili nakon što su za utvrđenje saznali preko interneta ili literature. Impresionirani su očuvanošću bedema i objekata unutar njih”, kaže Lekić.
„Dijana” svojom lepotom nastavlja da očarava sve posetioce koji se zateknu u blizini Kladova i hidroelektrane „Đerdap I”, a svojom mističnošću budi prošlost i podseća na ljude i događaje koji su na početku nove ere oblikovali jednu novu istorijsku epohu.
Ovaj medijski sadržaj sufinansiran je od strane Opštine Kladovo. Stavovi izraženi u podržanom medijskom projektu, nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
