Narodni muzej u Zaječaru obeležava 75 godina postojanja, podsećajući na dugu tradiciju očuvanja kulturnog i istorijskog nasleđa istočne Srbije.
Muzej je osnovan 27. marta 1951. godine kao Gradski muzej, odlukom Gradskog narodnog odbora opštine Zaječar. Tokom decenija razvoja izrastao je u ustanovu kompleksnog tipa, sa odeljenjima za nematerijalno kulturno nasleđe, dokumentaciju i konzervaciju, kao i arheologiju, istoriju, istoriju umetnosti i etnologiju, koje čine stalnu postavku.
Današnji naziv Narodni muzej ustanovljen je 1961. godine. Zgrada u kojoj se muzej nalazi izgrađena je 1927. godine za potrebe vojne ustanove za projektovanje puteva. Sa ukupnom površinom od 750 kvadratnih metara, prostor nije u potpunosti prilagođen savremenim potrebama muzejske delatnosti, kako u pogledu izložbenog prostora, tako i uslova za deponovanje i rad zaposlenih.
U sastavu muzeja funkcionišu i značajni objekti kulturne baštine: Radul-begov konak, kao deo etnološke postavke i galerijskog prostora, Turska vodenica, kao i arheološko nalazište Feliks Romulijana, jedan od najznačajnijih spomenika rimske kulture u Evropi.
Muzejski fond broji oko 15.000 predmeta, među kojima se izdvajaju eksponati od izuzetnog značaja za svetsko kulturno nasleđe, poput mozaika, skulptura i arhitektonskih ukrasa carske palate Feliks Romulijana.
Za svoj rad, Narodni muzej u Zaječaru dobio je brojna priznanja, a 2012. godine proglašen je najboljim muzejem u Srbiji, prema oceni nacionalnog komiteta „ICOM”.
