Srpska pravoslavna crkva i vernici danas, 20. januara, obeležavaju praznik Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan, posvećen svetitelju i proroku koji je, prema hrišćanskom učenju, krstio Isusa Hrista na reci Jordan.
Praznik Svetog Jovana Krstitelja, koji danas slavi Srpska pravoslavna crkva, posvećen je Isusovom rođaku, poznatom kao Jovan Preteča. Naziv Krstitelj dobio je jer je krstio Isusa Hrista, dok je ime Preteča poneo zato što je najavljivao Hristov dolazak.
Jovan je u reci Jordan krštavao sve koji su se kajali. Živeo je jednostavno i asketski, hraneći se insektima i medom divljih pčela, a odevao se u haljinu od kamilje dlake. Ubijen je u vreme kralja Judeje Iroda, koji je naredio da se proroku odseče glava.
Vernici, bilo pravoslavci ili katolici, često daju Jovanovo ime svojoj deci. Pravoslavni vernici Svetog Jovana slave kao krsnu slavu, dok katolici ovaj dan obično obeležavaju kao imendan.
Procenjuje se da je Sveti Jovan po broju onih koji ga slave na trećem mestu među Srbima. Ispred njega su Sveti Nikola i Sveti Arhanđel Mihail.
Čudotvorna ruka Svetog Jovana Krstitelja
Desna ruka Svetog Jovana Krstitelja, kojom je, prema predanju, zahvatio vodu iz Jordana prilikom krštenja Isusa Hrista, i danas je u vlasništvu Srpske pravoslavne crkve i čuva se u manastiru na Cetinju.
Ruku su u Evropu doneli malteški vitezovi, koji su je poklonili ruskom caru Nikolaju. Kasnije su je na čuvanje Srbima, odnosno kraljevskoj dinastiji Karađorđević, poverili ruski vitezovi emigrirali iz Rusije, u znak zahvalnosti što je država prihvatala izbeglice. Ruka Svetog Jovana najpre je čuvana u Srpskoj patrijaršiji, a 1941. godine, pred najezdom Nemaca, odneta je u manastir Ostrog, gde ju je na čuvanje ostavio kralj Petar II Karađorđević.
Narodni običaji vezani za Jovanjdan
Za praznik Svetog Jovana vezuju se brojni narodni običaji. U narodu postoji verovanje da se ljudi na Jovanjdan bratime i kume, jer se Sveti Jovan smatra uzorom karaktera i poštenja.
Jedan od starih običaja je i pranje ikone. Taj običaj podrazumevao je da se ikone nakon jutrenja iznose iz kuće i odnose na reku ili bunar, gde su se umivale vodom i brisale pokvašenom krpom. Iako je ovaj običaj odavno nestao, nekada se verovalo da će onoga ko ne umije ikonu stići kazna i da će mu se te godine „oduzeti“ ruke i noge.
Prema narodnom verovanju, na ovaj praznik ne treba uzimati nož u ruke, kao znak sećanja na stradanje Svetog Jovana. Ženama se savetuje da ne diraju pletivo, makaze ni igle.
U prošlosti je postojao i običaj „proricanja“ sudbine pomoću jajeta. U ponoć, između Bogojavljenja i Jovanjdana, jaje se spuštalo u posudu s vodom. Ukoliko bi jaje potonulo, verovalo se da je sudnji dan blizu.
Prema verovanju, deci na ovaj dan treba izbegavati davanje namirnica crvene boje, poput jabuka ili crvenih sokova, jer ta boja simbolizuje nevino prolivenu krv svetitelja.
Domaćin koji slavi krsnu slavu na Jovanjdan dočekuje goste svečano obučen i, po običaju, ne seda dok sveća gori, iz poštovanja prema svetitelju. Ukoliko nije u mogućnosti da stoji ceo dan, uz njegovo odobrenje slavu dvori neko od mlađih muškaraca.
Prema narodnom verovanju, Jovanjdan se smatra povoljnim danom za polazak na put, jer se veruje da će oni koji tog dana krenu na put imati zaštitu Svetog Jovana Krstitelja.
