Tvrđava Fetislam, kod Kladova, jedno je od mnogih utvrđenja u Srbiji, na obali Dunava. Svojom bogatom istorijom privlači sve više turista iz godine u godinu.
Mali grad, podignut je 1524. godine kao polazište za osmansko osvajanje susednih gradova, posle razaranja Turn-Severina, po zapovesti sultana Sulejmana Veličanstvenog, kada komandant turske vojske Bali-beg, u cilju ratovanja sa Ugarskom, podiže znatno jače utvrđenje i daje mu ime Fethi Islam (Fetislam), što znači bedem, zaštita islama. Utvrđenje sačinjavaju dve celine iz različitih epoha: Mali i Veliki grad.
„Ovo utvrđenje u rimskom periodu je bilo značajno onog momenta kada je Dunav bio granica, a kasnije i u vreme Osmanlija i Austrougara. Utvrđenje se takođe pominje u vreme Vizantije, u vreme Justinijana. Od sredine 16. veka, Osmanlije dolaze na ove prostore i obnavljaju nekada rimsko utvrđenje, a 1524. godine Sulejman Veličanstveni polazi u svoja nova velika osvajanja. On najpre gradi utvrđenje na ovom prostoru – Mali grad. Trebalo je da se napadne iz dva pravca, prvi pravac je bio prema Šapcu i Savi, a drugi pravac je bio prema Severinu. Malo utvrđenje je bilo artiljerijsko utvrđenje”, kaže Ivana Nikolić Radulović, prof. istorije i koordinator tvrđave Fetislam u Kladovu.
Oko 1818. godine bedemi Velikog grada su dodatno ojačani, a tvrđava je ostala u rukama Osmanlija sve do 1867. godine, kada je sa još šest gradova, predata knezu Mihailu. Iako dobro utvrđen, Fetislam pada 1591. godine, pod naletom hajduka koje je na njega poslao vlaški vojvoda Mihajlo. Pošto je grad razoren i opljačkan, varoš je opustela jer su se povukli i hrišćani plašeći se turske najezde.
„Veliko utvrđenje je izgrađeno nekih 200 godina kasnije, između 1717. i 1739. godine, i u to vreme je bio pod Austro-Ugarskom. Veliki grad se sastojao iz šest bastiona i imao tri kapije, a jedna od te tri kapije jeste i Varoš kapija”, dodaje Nikolić Radulović.
Krajem 1810. godine, posle pada Negotina, Turci bez borbe predaju Kladovo srpskoj vojsci. Međutim, već 1813. godine ga bez borbe ponovo zauzimaju i pristupaju obnovi tvrđave. Tokom prve polovine 19. veka tvrđava je predstavljala uporište za očuvanje turske prevlasti u Srbiji. Borba za oslobođenje Kladova, koju je knez Miloš poveo pošto je stabilizovao prilike u Srbiji 1824. godine, trajala je čitavu deceniju, a Fetislam je oslobođen tek 1867. godine.
„Završetkom Prvog srpskog ustanka, tvrđava je vraćena u ruke Osmanlija, a konačan odlazak Osmanlija je 1867. godine. Te godine simbolično su predati ključevi šest utvrđenja na Kalemegdanu, a 26. aprila stiže i ključ Fetislama. Najveći broj Turaka koji je bio u tvrđavi, odlazi na ostrvo Ada Kale. To je ostrvo koje je potopljeno, a po nekoj priči tamo su bile čuvene dahije Aganlija, Kučuk-Alija, Mula Jusuf i Mehmed-Aga Fočić”, rekla je Nikolić Radulović.
Starije malo utvrđenje, u razdoblju austrougarske vlasti, opasano je novim sistemom bedema, odnosno našlo se u središtu nove bastione artiljerijske tvrđave Fetislam. Veliko utvrđenje, kako se obično naziva, nepravilne je poligonalne osnove, sa šest bastiona povezanih kurtinama.
„Na mestu gde se spajaju Mali i Veliki grad nalaze se bedemi. Ono što je značajno jeste da se između šest bastiona Velikog grada nalaze bedemi koji su različite dimenzije, što dokazuje da oni koji su pravili Veliki grad, pravili su ga po ugledu na Mali grad i na već postojeći teren koji su prethodno videli. Na prostoru Malog grada može se videti malo drugačije građenje, a to se zaključuje na osnovu opeke koje se mogu videti”, naglašava Nikolić Radulović.
Posle renoviranja tvrđava Fetislam 2023. godine postaje stecište i raznih kulturnih i sportskih događaja.
„Posle renoviranja tvrđave, pokušavamo da tvrđava zaživi. Tu je i mesto za rekreaciju, na površini od 12 hektara na komleksu tvrđave imamo i sportske terene. Takođe pokušavamo da tvrđava bude centar i nekih kulturnih manifestacija, predavanja, izložbi… Pošto imamo dosta prostora, jedan od kazamata preuređen je za najmlađe i za sve one koji su zainteresovani za neku zabavu, tako da ovde imamo u kazamatu broj 3 stalnu postavku, zahvaljujući Udruženju građana ’Divljine’. U saradnji sa ’Zaječarskom inicijativom’ obradili smo projekat ’My name is Trajan’”, kazala je Ivana Nikolić Radulović.
Obnovljene su ulazne kapije, letnja pozornica, lagumi i kompletni bedemi.
„U priobalnom delu Malog grada napravljena je letnja pozornica koja je obnovljena 2022. godine. Ovde je i nekad bio centar dešavanja, a otprilike ima nekih 800 mesta. U odnosu na konfiguraciju terena, cela pozornica je stepenasto napravljena”, dodaje Nikolić Radulović.
Sagrađen je i moderan Vizitorski centar koji povezuje Mali i Veliki grad, U njemu se nalaze velika sala i koncertna dvorana koja služi za organizaciju raznih aktivnosti.
„Pored ostalog, 29. juna 2024. otvorena je izložba povodom Međunarodnog dana Dunava, pod nazivom ’Prvi i jedini geopark u Srbiji’. Izložbu je postavio Nacionalni park Đerdap”, rekla je Nikolić Radulović.
Fetislam se danas nalazi pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od velikog značaja.
Ovaj medijski sadržaj sufinansiran je od strane Opštine Kladovo. Stavovi izraženi u podržanom medijskom projektu, nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
